Please use this identifier to cite or link to this item:
https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/40354| Title: | Ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος καὶ ἡ Ὕστερη Ῥωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία Alexander the Great and the Late Roman Empire |
| Alternative title / Subtitle: | ἡ Ἐπιτομὴ τῶν Φιλιππικῶν Ἱστοριῶν τοῦ Πομπηίου Τρόγου τοῦ Ἰουστίνου Justin’s Epitome of the Philippic Histories of Pompeius Trogus |
| Institution and School/Department of submitter: | Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Φιλοσοφική Σχολή |
| Subject classification: | Αρχαία Ιστορία |
| Keywords: | Μέγας Αλέξανδρος |
| URI: | https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/40354 |
| Table of contents: | Περιεχόμενα Περιεχόμενα vii Εὐχαριστίες vii Συντομογραφίες 1 Περίληψη 8 Summarium Latine 17 Extended Abstract 25 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ Α΄ - Ἱστορικὸ πλαίσιο 3ου/4ου μ.Χ. αἰ. 34 Α. Πολιτικὲς μεταβολὲς καὶ νέος τύπος ἐξουσίας 3ου - ἀρχὲς 4ου αἰ. 34 Β. Κοινωνικὲς καὶ οἰκονομικὲς μεταβολὲς τοῦ 3ου αἰῶνα 36 1) Ἡ ὑποχώρηση τῆς πόλης 36 2) Ἡ ἀνάδυση τῶν γαιοκτημόνων 37 3) Ἡ κρίση τοῦ νομίσματος καὶ ἡ μετάβαση σὲ οἰκονομία ἀνταλλαγῆς 38 4) Ἡ κοινωνικὴ ἀναρρίχηση διὰ τοῦ στρατεύματος 38 5) Ἡ ἀνάδυση νέας ἠθικῆς: ἀπὸ τὴν πόλη στὴν ψυχή 39 Γ. Πνευματικὸ καὶ φιλοσοφικὸ περιβάλλον – ἡ παιδεία, ἡ ῥητορικὴ καὶ ἡ ἐσωτερικὴ ἠθική τοῦ 3ου αἰῶνα 39 1) Ἡ συνέχιση τῆς ἑλληνικῆς παιδείας 40 2) Ἡ ῥητορικὴ ὡς ἠθικὸς μηχανισμός 40 3) Ἡ φιλοσοφία καὶ ἡ νέα πνευματικὴ ἐσωτερικότητα 41 4) Ἡ epimeleia heautou καὶ ὁ ἠθικὸς ἀναγνώστης 41 5) Ἡ σύγκλιση φιλοσοφίας, θεολογίας καὶ παιδείας 42 Δ. Ἡ ἰδεολογικὴ πρόσληψη τοῦ Ἀλεξάνδρου: imitatio Alexandri καὶ translatio imperii 42 1) Ἀπὸ τὴν Ὕστερη Δημοκρατία στὴν Αὐγούστεια 42 2) Ἡ ἀναζωπύρωση ἐπὶ Σεβήρων 43 3) Translatio imperii: ἀπὸ Μακεδονία σὲ Ῥώμη 43 4) Ὁ Ἰουστῖνος καὶ ἡ ἠθικὴ ἀνασημασιοδότηση τοῦ Ἀλεξάνδρου 44 5) Ὁ Ἀλέξανδρος ὡς δοκιμασία τιμῆς-λατρείας 44 6) Ἀπὸ τὸ imitatio στὴν πολιτικὴ τελετουργία 44 Ε. Βίος καὶ μέθοδος τοῦ Πομπηΐου Τρόγου 45 1) Ἡ ἔμπνευση καὶ τὸ πρότυπο 45 2) Ἡ μνήμη τῆς Ἀνατολῆς 45 3) Ὑφολογικὴ σφραγίδα 46 Ϛ. Βίος, «στὺλ» καὶ ἱστοριογραφικὴ ταυτότητα τοῦ Ἰουστίνου 46 1) Χρονολόγηση καὶ περιβάλλον 46 2) Ἡ ἐπιτομιστικὴ μέθοδος 46 3) Ἦθος συγγραφέα 46 Ζ. Ἡ ἐποχὴ τῶν Σεβήρων (193–235 μ.Χ.): διοίκηση, στρατός, θρησκευτικὴ πολιτικὴ, νομισματικὴ κρίση, καὶ τὸ imitatio Alexandri 47 1) Διοικητικὲς μεταρρυθμίσεις καὶ ἀλλαγή τοῦ μοντέλου ἐξουσίας 47 2) Ὁ στρατός ὡς κορμὸς τῆς πολιτείας 48 3) Νομισματικὴ πολιτικὴ καὶ οἰκονομικὴ ἀστάθεια 48 4) Θρησκευτικὴ πολιτικὴ καὶ ἱεροποίηση τῆς ἐξουσίας 49 5) Ἡ imitatio Alexandri ἐπὶ Σεβήρων: νομίσματα, εἰκόνες, τελετουργίες 49 6) Ὁ Ἀλέξανδρος τοῦ Ἰουστίνου ὡς καθρέφτης Ῥωμαϊκῆς πειθαρχίας 50 Η. Συγκριτικὴ ἔκθεση: Ἰουστῖνος βιβλ. XI–XII (Loeb 2024) καὶ ἡ κλασσικὴ παράδοση (Ἀρριανός – Πλούταρχος – Κούρτιος – Διόδωρος) 50 1) Ἡ προσκύνηση (proskynesis) 51 2) Ὁ φόνος τοῦ Κλείτου 51 3) Ὁ θάνατος τοῦ Ἡφαιστίωνος 52 4) Ἡ ἐπιστροφὴ στὴν ἀφήγηση τῆς τύχης 52 5) Ἡ σύνθεση ὡς τελική παιδευτικὴ μορφή 52 Θ. Συμπεράσματα: Ἡ Ἐπιτομὴ ὡς ἠθικὸς καθρέφτης ἑνὸς μεταβατικοῦ κόσμου…...53 1) Ἡ ἱστορία ὡς ἠθικὸ ἐργαστήρι 53 2) Ἡ imitatio Alexandri ὡς ἠθικὴ ἀντιστροφή 54 3) Ἡ translatio imperii ὡς μεταβίβαση παιδείας 55 4 )Ἡ Ἐπιτομὴ καὶ ἡ ἠθικὴ τῆς ὕστερης Ῥώμης 55 5) Ἡ διαχρονία τῆς Ἐπιτομῆς 55 ΜΕΡΟΣ Β΄ - Ἡ φιλολογικὴ παράδοση τοῦ Ἰουστίνου -χειρόγραφα, ἐκδόσεις, καὶ ἡ ἐξέλιξη τοῦ ἐπιτομιστικοῦ ἔργου……………………………………………………..56 1. Ἡ χειρόγραφη παράδοση 56 2. Ἡ ἐκδοτικὴ περιπέτεια 57 3. Ἡ Ἐπιτομὴ ὡς ἔργο φιλολογικῆς τεχνικῆς 58 4. Ἡ λειτουργία τοῦ exemplum καὶ ἡ ῥητορικὴ παιδεία 59 5. Ἡ ἠθικὴ μορφὴ τοῦ λόγου 59 6. Ἡ φιλολογικὴ ἑρμηνεία ὡς μεθοδολογία 59 7. Μεθοδολογικὴ δήλωση (ὡς προοίμιο τῆς ἑνιαίας ἀνάγνωσης) 60 8. Πηγὲς τοῦ Πομπηΐου Τρόγου καὶ ὁ ῥόλος τοῦ Ἰουστίνου 60 9. Ἐθνογραφία–γεωγραφία: ὅρια κόσμου, ὅρια ἤθους 61 10. Δυτικὴ μεσαιωνικὴ πρόσληψη 61 11. Μνήμη, λήθη καὶ «τεχνολογία μνήμης» τῆς Ἐπιτομῆς 61 12. Ἡ «φωνή» τοῦ ἐπιτομιστῆ: ἀφηγηματολογία καὶ ἀφηγητὴς-κριτής 61 13. Μικρὸ λεξιλόγιο ἀρετῶν: virtus, moderatio, fides, pudor, superbia 62 14. Νεωτερικὴ πρόσληψη: ὁ Ἰουστῖνος ὡς κάτοπτρο ἡγεμόνος 62 15. Ὑφολογικὲς μικρομελέτες (close readings) ἀπὸ τὰ βιβλία XI-XII 62 16. Εἰκονογραφία Ἀλεξάνδρου καὶ ῥωμαϊκὸ βλέμμα 63 17. Ῥωμαϊκὲς virtutes τῆς πολιτικῆς ῥητορείας καὶ ἡ ἀνάγνωση τοῦ Ἰουστίνου 63 18. Χρονολόγηση κατὰ τὸ ὕφος: ἠθικὴ δομὴ ὡς ἔνδειξη ὕστερης ἀρχαιότητας 64 19. Πολιτικὴ θεολογία, imitatio Alexandri καὶ translatio imperii 64 20. Μικρὸ «βιογραφικὸ ἀνθολόγιο» προσώπων (Καλλισθένης, Ἡφαιστίων, Κλεῖτος) 64 ΜΕΡΟΣ Γ΄ - Ἐθνογραφία καὶ γεωγραφία στὴν Ἐπιτομή: ὁ κόσμος ὡς ἠθικὸς χάρτης.65 ΜΕΡΟΣ Δ΄ - Πολιτικὴ θεολογία, imitatio Alexandri καὶ translatio imperii: ὁ 3ος αἰῶνας ὡς ἠθικὸς μηχανισμὸς ἐξουσίας……………………………………………………...68 1. Ἀπὸ τὸν princeps στὸν dominus: ἡ ἱεροποίηση τοῦ αὐτοκράτορα 68 2. Ἡ imitatio Alexandri ὡς τελετουργία ἐξουσίας 69 3. Ἡ διάκριση «τιμὴ-λατρεία» καὶ ἡ Ῥωμαϊκὴ ἠθικὴ 70 4. Ἡ translatio imperii ὡς μεταβίβαση ἀρετῆς 71 5. Ἡ ἠθικὴ τριάδα: clementia - iustitia - pietas 71 6. Ἥλιος–γλῶσσα: θεολογικὸ κᾶλλος καὶ ἐξουσία 72 7. Ἡ Constitutio Antoniniana καὶ ἡ ἀναζήτηση ἠθικῆς ἑνότητας 72 8. Ἡ ἀντιχώρηση στὸ Βυζάντιο: ἀπὸ τὴν μίμηση στὴν διάκριση 72 9. Ἡ Ἐπιτομὴ ὡς ἀντίδοτο τῆς εἰκόνας 73 10. Ἐπιμύθιο: ἕνας κανόνας μὲ ἔλεγχο 73 ΜΕΡΟΣ Ε΄ - Translatio imperii: ἡ μεταβίβαση τῆς ἀρετῆς ὡς νόμος τοῦ κόσμου…..74 1. Ἡ ἑλληνιστικὴ καταγωγή: Θεόπομπος, Ἀναξιμένης καὶ ἡθικὴ κυκλικότητα..74 2. Ἡ Ῥωμαϊκὴ ἀναθεώρηση: ἀπὸ τὸ imperium orbis στὴν ἀρετὴ 75 3. Ἡ χριστιανικὴ πρόσληψη: ἡ translatio ὡς πρόνοια 75 4. Ὁ Ἰουστῖνος καὶ ἡ ἠθικὴ ἀνάγνωση τῆς μεταβίβασης 76 5. Ἡ translatio imperii καὶ ἡ ῥητορικὴ τέχνη 76 6. Ἡ ἠθικὴ δικαιοσύνη ὡς κοσμικὸς νόμος 77 7. Ἡ ἀνατολικὴ συμβολὴ: πνευματικὴ translatio τοῦ φωτός 77 8. Παραδειγματικὲς ἀναγνώσεις ἀπὸ τὰ βιβλ. XI–XII ὡς translatio ἀρετῆς 77 9. Ἡ ῥητορικὴ μηχανὴ τῆς translatio: ἀπὸ τὴν sententia στὴν ἱστορία 78 10. Ἐπίλογος Μέρους Δ΄: ἡ translatio imperii ὡς παιδαγωγικὸς νόμος 78 ΜΕΡΟΣ Ϛ΄ - Ὁ 3ος αἰῶνας: κρίση, μεταρρύθμιση καὶ ἠθικὴ ἀνάγκη………………..79 1. Ἡ πολιτικὴ κρίση: ἀναρχία καὶ ἀναζήτηση μέτρου 79 2. Ὁ στρατὸς ὡς θεσμὸς καὶ ὡς ἀπειλή 80 3. Ὁ πληθωρισμὸς καὶ ἡ ἠθικὴ τῆς ἀποστέρησης 80 4. Ἡ πόλις καὶ ἡ ἔρημος 80 5. Ἡ Constitutio Antoniniana καὶ ἡ κρίση ταυτότητας 81 6. Ἡ πνευματικὴ ἀντίδραση: ἀνατολικὴ θεολογία καὶ ἠθικὴ σωτηρία 81 ΜΕΡΟΣ Ζ΄ - Παιδεία, ῥητορικὴ καὶ ἠθικὴ ἀσκητικὴ στὴν ὕστερη Ῥώμη 82 1. Ἡ ῥητορικὴ σχολὴ ὡς τόπος ἠθικῆς πειθαρχίας 82 2. Ἡ φιλοσοφία ὡς ἄσκηση καὶ ὄχι θεωρία 83 3. Ἡ ἀνάγνωση ὡς ἄσκηση: τὸ σχολεῖο τῆς σιωπῆς 83 4. Ὁ λόγος ὡς μορφὴ σωφροσύνης 83 5. Ἡ πνευματικὴ κοινότητα τῶν ἀναγνωστῶν 84 ΜΕΡΟΣ Η΄ - Λόγος, εἰκόνα καὶ μνήμη: ὁ Ἰουστῖνος ἀπέναντι στὴν ἐξουσία τῆς ὄψεως…………………………………………………………………………………85 1. Ἡ πολιτικὴ λειτουργία τῆς εἰκόνας 85 2. Ἡ μνήμη ὡς ἠθικὴ τέχνη 85 3. Ἡ λήθη ὡς θεραπεία 86 4. Ἡ ἀντιπαράθεση λόγου-εἰκόνας στὸν Ἰουστῖνο καὶ στὴν ὕστερη Ῥώμη 86 5. Ἡ εἰκόνα τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ ἡ ἀναθεώρησή της 87 6. Ἡ Ἐπιτομὴ ὡς τέχνη μνήμης καὶ ἐπιβίωσης 87 ΜΕΡΟΣ Θ΄ - Ἀπὸ τὸν Ἰουστῖνο στὸν Εὐσέβιο: ἡ μεταμόρφωση τῆς ἠθικῆς ἱστορίας σὲ θεολογικὴ ἑρμηνεία…………………………………………………………….…….88 1. Ἡ ἠθικὴ ἱστορία ὡς προοίμιο θεολογίας 88 2. Ἡ translatio imperii στὸν Εὐσέβιο καὶ ἡ συνέχειά της 88 3. Ἀπὸ τὸν Ἰουστῖνο στὸν Ἱερώνυμο καὶ τὸν Ὀρόσιο 89 4. Αὐγουστῖνος: ἡ θεολογικὴ κορύφωση τῆς ἠθικῆς ἱστορίας 89 5. Ἡ Ἐπιτομὴ ὡς ἀρχέτυπο ἠθικῆς ἱστοριογραφίας 89 6. Ἡ βυζαντινὴ ἐπιβίωση 90 ΜΕΡΟΣ Ι΄ - Ὁ Ἰουστῖνος ἀνάμεσα σὲ δύο κόσμους…………………………………91 1. Ὁ Ἰουστῖνος ὡς καθρέφτης τοῦ 3ου αἰῶνα 91 2. Ἡ σύνθεση λόγου καὶ ἠθικολογίας 91 3. Ἡ ἐποχὴ τῶν Σεβήρων καὶ ἡ imitatio Alexandri 92 4. Ἡ κοινωνία καὶ ἡ ἠθικὴ ἀντίδραση 92 5. Ἡ συνέχεια στὸν 4ο αἰῶνα 92 6. Ἡ χρονολόγηση τῆς Ἐπιτομῆς 93 7. Συνοπτικὴ ἐκτίμηση 93 ἘΠΙΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ 94 ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ (Glossarium Vocabulorum Latinorum) 95 Περὶ τῆς ἐκδόσεως τοῦ M. Iuniani Iustini Epitoma Historiarum Philippicarum Pompei Trogi 103 2. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟ XI………………………………………………………………………….106 ΒΙΒΛΙΟ XII...……………………………………………………………………….145 3. ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ XI……………………………………….187 ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ XII……………………………………....313 4. H ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΟY Μ. AΛΕΞΑΝΔΡΟΥ - ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα μέχρι σήμερα………………………………………………...444 I. Ἀρχαῖοι Έλληνες συγγραφεῖς……………………………………………………..445 II. Ῥωμαῖοι ἱστορικοί……………………………………………….…………….....448 III. Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας τοῦ 3ου - 4ου αἰῶνα…………………………………….451 IV. Βυζαντινοὶ συγγραφεῖς μετὰ τὸν 5ο - 6ο αἰῶνα καὶ τὸν ἐξελληνισμὸ τοῦ κράτους……………………………………………………………………………...452 V. Ἀνατολικοὶ λαοί (Πέρσες, Ἄραβες, Ἰνδοί)………………………………………456 VI. Νεώτεροι ξενόγλωσσοι συγγραφεῖς………………………………..…………...460 VII. Τελικό πόρισμα………………………………………………………………...463 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 5.1. Ἡ Ἐπιτομὴ ὡς καθρέφτης μιᾶς ἐποχῆς κρίσεως 465 5.2. Ἡ μέθοδος: βραχυλογία, ἐπιλογή, ἠθικὴ στόχευση………………………………466 5.3. Ὁ Ἀλέξανδρος ὡς δοκιμασία τῆς ῥωμαϊκῆς ἠθικῆς 466 5.4. Ἡ πολιτικὴ διάσταση: Ἀλέξανδρος καὶ «στρατιωτικοὶ αὐτοκράτορες» 467 5.5. Ὁ κόσμος ὡς ἠθικὸς χάρτης 468 5.6. Ἀπὸ τὴν Ῥώμη στὴν Ἐκκλησία: μιὰ ἐσωτερικὴ συνέχεια 468 5.7. Τελικὴ σύνθεση 469 Βασικὲς συμβολὲς τῆς διατριβῆς 469 Προοπτικὲς γιὰ περαιτέρω ἔρευνα 470 6. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 535 Α. Ἀρχαῖες καὶ βυζαντινὲς πηγές 535 Ἀνατολικὲς/Περσόφωνες παραδόσεις 541 Β. Σύγχρονη βιβλιογραφία 542 Λεξικὰ καὶ Γραμματικὲς 557 7. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I. Ἡ Ἀλεξανδρολατρεία στὴν Ὕστερη Ῥωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία καὶ ἡ imitatio Alexandri……………………………………………………………………………496 II. Ἀνάλυση τῆς ταφικῆς ἰδεολογίας στὸν μακεδονικὸ βασιλικὸ οἶκο………………499 III. Εἰδικὴ ἐπέκταση: ἡ Ῥωμαϊκὴ imitatio Alexandri σὲ νομίσματα, εἰκόνες, ἐπιγραφές, τελετές…...……………………………………………………………………….....504 IV. Ἐπέκταση ἐπὶ τῶν «μικρῶν» παραδειγμάτων (ὅπου κρίνεται τὸ ἦθος)………....506 V. Σύνθεση τελική (ἐξηγημένη μὲ ἐπιπλέον ὑπο-λόγους)……………………….....507 VI. Χρονολόγιο (συνοπτικὸς πίνακας γεγονότων) - Tabula chronologica rerum gestarum Alexandri Magni………………………...……………………………......508 VII. Πίνακας παραλληλιῶν τῶν πηγῶν - Tabula fontium synoptica….…..…......….509 VIII. Εἰκόνες……………………………………………………………..….……...511 IX. Χάρτες…………………………………………………………………..………539 8. ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ I. ΧΩΡΙΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ...………………………………..........551 II. ΧΩΡΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ...………………………………..561 III. ΛΑΤΙΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ...…………………………………………………….....564 IV. ΝΕΩΤΕΡΟΙ ΜΕΛΕΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ…...….….567 V. ΟΝΟΜΑΤΑ...………………………………………………………………571 VI. ΤΟΠΟΙ..…………………………………………………………………….572 Ἀντὶ ἐπιλόγου……………………………………………………………………....573 |
| Appears in Collections: | Διδακτορικές Διατριβές - ΙΣΤ |
Files in This Item:
| File | Description | Size | Format | |
|---|---|---|---|---|
| Exarchos_PhD_2026.pdf | Ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος καὶ ἡ Ὕστερη Ῥωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία: ἡ Ἐπιτομὴ τῶν Φιλιππικῶν Ἱστοριῶν τοῦ Πομπηίου Τρόγου τοῦ Ἰουστίνου | 15.31 MB | Adobe PDF | View/Open |
This item is licensed under a Creative Commons License
