Please use this identifier to cite or link to this item:
https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/39931| Title: | Οι οπτόπλινθοι και τα κεραμίδια στα κτήρια της Αθήνας. Ο κλάδος της πλινθοκεραμοποιίας σε Αθήνα, Πειραιά, ευρύτερη Αττική, Χαλκίδα και Πόρο (1834 - 1950) |
| Institution and School/Department of submitter: | Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Φιλοσοφική Σχολή |
| Subject classification: | Νεότερη Ιστορία |
| Keywords: | Οπτόπλινθοι,Κεραμίδια,Πλινθοκεραμοποιία,Κεραμοποιεία,Καμίνια,Αθήνα,Πειραιάς,Αττική,Χαλκίδα,Πόρος,Ελαιώνας,19ος αιώνας,20ός αιώνας,1834 - 1950,Τούβλα,Κύθνος,Κύθνιοι,Γηγενείς Αθηναίοι,Αρβανίτες,Πρόσφυγες,Αγγειοπλαστική,Κισσηρόπλινθοι,Ανώνυμη Εταιρεία Υλών Οικοδομικής "Άτλας",Δηλαβέρης,Ανώνυμη Κεραμουργική Εταιρεία "Κύκλωψ", Γ. Κ. Βεντούρης |
| URI: | https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/39931 |
| Table of contents: | ΤΟΜΟΣ Α΄ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 1. Η ιστοριογραφική συζήτηση 9 1.1. Η πλινθοκεραμοποιία στην ιστοριογραφία και η ανάδειξή της σε υποδειγματική περίπτωση μελέτης της διεθνούς συγκριτικής προσέγγισης 9 1.2. Η ελληνική ιστοριογραφική παραγωγή για τον κλάδο 19 1.3. Δευτερογενής τομέας παραγωγής, εργατική δύναμη και εργασία στην Αθήνα του 19ου και του α΄ μισού του 20ού αιώνα 23 2. Η παρούσα έρευνα. Ερευνητικές επιδιώξεις και μεθοδολογικές προσεγγίσεις 29 3 Πηγές και προβλήματα 37 4 Η διάρθρωση της μελέτης 49 Η διαδρομή μου στη μελέτη των οπτόπλινθων-κεραμιδιών από το 1998 και έπειτα 52 ΜΕΡΟΣ Α΄ ΟΙ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΡΑΜΙΔΙΑ ΣΤΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ (1834 – 1950) 55 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΟΙ ΚΑΙ ΚΕΡΑΜΙΔΙΑ. Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΕ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 58 1.1. Η παγκόσμια διάσταση 58 1.2. Η χρήση των τούβλων και των κεραμιδιών στον ελληνικό χώρο 68 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ 72 2.1. Εισαγωγή 72 2.2. Η δημογραφία της πρωτεύουσας 76 2.3. Χωρική εξέλιξη της πόλης 80 2.4. Οικοδομική δραστηριότητα 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ - ΟΙ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΡΑΜΙΔΙΑ ΩΣ ΕΜΦΑΝΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΣΤΙΣ ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΚΤΗΡΙΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ 90 3.1. Η απουσία των οπτόπλινθων, ως εμφανών στοιχείων στις όψεις των κτηρίων 90 3.2. Αρχιτεκτονικοί ρυθμοί και σύνολα κτηρίων με συστηματική χρήση εμφανών οπτόπλινθων στις όψεις 94 3.2.1. Νεοβυζαντινός ρυθμός 94 3.2.2. Εκκλησιαστική αρχιτεκτονική 98 3.2.3. Η χρήση συμπαγών τούβλων και η προσπάθεια εισαγωγής ευρωπαϊκών τάσεων της αρχιτεκτονικής στην Αθήνα του α΄ μισού του 20ού αι. 103 3.2.4. Επιλεκτική χρήση οπτόπλινθων στις όψεις κτηρίων 118 3.2.5. Βιομηχανική αρχιτεκτονική 129 3.3. Η επιλογή της στέγης και των επικεραμώσεων 135 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ - Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΕΡΑΜΙΔΙΩΝ ΣΤΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ 145 4.1. Η εξέλιξη της συμμετοχής των οπτόπλινθων στην οικοδομική της πόλης 145 4.1.1. Περιοδολόγηση 145 4.1.2. Η προχειρότητα των κατασκευών κατά τον 19ο αιώνα 146 4.1.3. Η συμμετοχή των οπτόπλινθων στις κατασκευές 148 4.1.4. Περιπτώσεις εφαρμογής 154 4.1.4.1. Πλινθοδομές 155 4.1.4.2. Ειδικά στοιχεία τοιχοδομών 166 4.1.5. Τεχνικές οδηγίες και πρακτικές χρήσης - τοποθέτησης οπτόπλινθων και κεραμιδιών 190 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΩΝ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΩΝ: ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΩΝ ΚΑΙ ΚΕΡΑΜΙΔΙΩΝ 205 5.1. Ζητήματα ορολογίας: ωμόπλινθοι, πλίνθοι, οπτόπλινθοι, τούβλα, κέραμοι, κεραμίδια 205 5.2. Οπτόπλινθοι / τούβλα 207 5.2.1. Χειροποίητα τούβλα 208 5.2.1.1. Οπτόπλινθοι χωρίς σφραγίδες 208 5.2.1.2. Οπτόπλινθοι με εκβάθυνση - κοιλότητα - σκάφη 212 5.2.1.3. Οπτόπλινθοι ειδικού σχήματος (καμπυλόσχημοι, πολυγωνικοί κ.α.) 216 5.2.1.4. Σφραγίδες και σφραγιστικοί τύποι 218 5.2.1.5. Παρατηρήσεις για το χρώμα των οπτόπλινθων 238 5.2.2. Μηχανοποίητα τούβλα 240 5.2.2.1. Εισαγωγικά 240 5.2.2.2. Συμπαγείς μηχανοποίητοι πλίνθοι 241 5.2.2.3. Διάτρητοι μηχανοποίητοι οπτόπλινθοι 246 5.2.2.4. Σφραγίδες διάτρητων οπτόπλινθων 252 5.2.2.5. Ειδικοί μηχανοποίητοι πλίνθοι 254 5.2.2.6. Μη αργιλικοί οπτόπλινθοι 259 5.2.2.6.1. Aσβεστοπυριτικοί πλίνθοι και κισσηρόλιθοι ή πλίνθοι από θηραϊκή γη 259 5.2.2.6.2. Τσιμεντόλιθοι / Σιμεντόλιθοι 262 5.2.2.6.3. Πυρίμαχοι πλίνθοι 265 5.2.2.6.4. Πλίνθοι γύψου 267 5.2.2.6.5. Υαλότουβλα 269 5.2.2.6.6. Πλίνθοι από σκωρίες μεταλλουργίας 269 5.3. Κεραμίδια 270 5.3.1. Κεραμίδια αρχαιοελληνικού τύπου 270 5.3.2. Κεραμίδια βυζαντινού τύπου / βυζαντινά κεραμίδια 283 5.3.3. Γαλλικά κεραμίδια / κέραμοι γαλλικού τύπου 288 5.3.4. Ρωμαϊκοί, ρομανικοί, ολλανδικοί / φλαμανδικοί, αραβικοί, φολιδωτοί κ.α. κέραμοι 298 5.3.5. Εφυαλωμένοι (εσμαλτωμένοι / βερνικωμένοι) κέραμοι. 303 5.3.6. Κέραμοι κατασκευασμένοι με άλλα υλικά πέραν του πηλού 306 5.3.6.1. Κέραμοι από κίσσηρη 306 5.3.6.2. Κέραμοι από τσιμέντο 307 5.3.6.3. Υάλινοι κέραμοι / φωταγωγοί 308 5.4. Πλακίδια 310 5.4.1. Κεραμικά πλακίδια 310 5.4.2. Εφυαλωμένα / βερνικωμένα / εσμαλτωμένα πλακίδια 312 5.5. Είδη υγιεινής και συστήματα ύδρευσης - αποχέτευσης: πηλοσωλήνες / κιούγκια - σίφωνες 313 5.6. Κεραμοπλαστικός διάκοσμος 319 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 329 6.1. Η διεθνής εμπειρία 329 6.2. Η ελληνική περίπτωση 332 6.3. Ο ρόλος των αρχιτεκτόνων στη μετάβαση στην τυποποιημένη παραγωγή των οπτόπλινθων 339 ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΡΟΥΣ Α΄ 343 ΤΟΜΟΣ Β΄ ΜΕΡΟΣ Β΄ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΗΣ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΙΑΣ. ΑΘΗΝΑ, ΠΕΙΡΑΙΑΣ, ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΑΤΤΙΚΗ ΧΑΛΚΙΔΑ ΚΑΙ ΠΟΡΟΣ (1834 - 1950) 349 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΑΣ 352 7.1. Ζητήματα ορολογίας 352 7.2. Η σύσταση της πλινθοκεραμοποιίας. Αφετηρίες - συσχετισμοί με την αγγειοπλαστική και διαχωρισμός των δύο κλάδων 359 7.2.1. Αγγειοπλαστική και κεραμοποιία. Δύο συγγενείς κλάδοι 359 7.2.2. Από κοινού παραγωγή προϊόντων πλινθοκεραμοποιίας και αγγειοπλαστικής 362 7.2.3. Από την αγγειοπλαστική στην παραγωγή κεράμων και πλίνθων και άλλων οικοδομικών υλικών από πηλό 366 7.2.4. Ο κλάδος παραγωγής στοιχείων κεραμοπλαστικού διακόσμου και η μετάβαση στην πλινθοκεραμοποιία 368 7.2.5. Από κοινού παραγωγή πλίνθων και κεράμων / Εξειδίκευση σε ένα από τα δύο προϊόντα 370 7.2.6. Ο κλάδος κατασκευής πηλοσωλήνων 371 7.2.7. Από την πλινθοκεραμοποιία στην αγγειοπλαστική 372 7.2.8. Η παραγωγή ωμόπλινθων 373 7.2.9. Γενικές διαπιστώσεις 373 7.3. Μονάδες κεραμοποιίας. Μια πρόταση κατάταξης με οδηγό τη διεθνή εμπειρία 374 7.3.1. Με κριτήριο τη μονιμότητα των εγκαταστάσεων των μονάδων 375 7.3.1.1. Πλανόδιοι κεραμοποιοί / εφήμερα εργαστήρια 376 7.3.1.2. Οι εγκατεστημένοι κεραμοποιοί / εμπεπηγμένες μονάδες 377 7.3.2. Με κριτήριο τη μορφή - τον τρόπο παραγωγής 377 7.3.2.1. Οικοτεχνική παραγωγή 377 7.3.2.2. Οικιακή ή οικοτεχνική βιοτεχνία 378 7.3.2.3. Βιοτεχνικά εργαστήρια 379 7.3.2.4. Μανιφακτούρες 379 7.3.2.5. Εργοστάσια 379 7.3.3. Με κριτήριο τον βαθμό χωρικής συγκέντρωσης 380 7.3.3.1. Μεμονωμένα εργαστήρια 380 7.3.3.2. Κέντρα κεραμοποιίας / συγκεντρώσεις κεραμοποιείων 381 7.3.4. Με κριτήριο το καθεστώς ιδιοκτησίας 382 7.3.4.1. Κεραμοποιεία σε μεγάλες ιδιοκτησίες / αγροκτήματα 382 7.3.4.2. Εκκλησιαστικά κεραμοποιεία 384 7.3.4.3. Κρατικά κεραμοποιεία / Στρατιωτικά και Δημοτικά κεραμοποιεία 385 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΣ. ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ 388 8.1. Χωροταξικές προϋποθέσεις εγκατάστασης των κεραμοποιείων 389 8.1.1. Προσανατολισμός προς την αγορά - κατανάλωση 390 8.1.2. Η πρώτη ύλη 392 8.1.3. Αλληλεπίδραση των παραμέτρων της εξάρτησης από την αγορά και της εγγύτητας στην πρώτη ύλη 394 8.1.4. Συγκοινωνιακά δίκτυα 395 8.1.5. Το νερό 399 8.1.6. Η καύσιμη ύλη 400 8.1.7. Χώροι εγκατάστασης των μονάδων και γήπεδα χωματοληψίας 401 8.1.8. Εργατική δύναμη - εκπαιδευμένο προσωπικό 402 8.1.9. Το ζήτημα της όχλησης 402 8.2. Η χωροθέτηση των μονάδων πλινθοκεραμοποιίας 403 8.2.1. Η Αθήνα 405 8.2.1.1. Το ιστορικό κέντρο: το τρίγωνο Ρουφ - Ομόνοια - Μοναστηράκι. Κεραμεικός και Καμίνια Αθηνών 405 8.2.1.2. Το Βατραχονήσι 415 8.2.1.3. Τα Πιθαράδικα και ο άξονας Κυκλοβόρου / Μάρνης μέχρι την οδό Λιοσίων 416 8.2.1.4. Η οδός Λιοσίων από το ύψος της Αγίου Μελετίου μέχρι και τους Μύλους Αθηνών / Σεπόλια 418 8.2.1.5. Ο Ελαιώνας των Αθηνών / η βιομηχανική ζώνη της Αθήνας 419 8.2.1.6. Άλλες περιοχές 438 8.2.2. Ο Πειραιάς και το Φαληρικό πεδίο 439 8.2.2.1. Γύρω από το λιμάνι / η βιομηχανική ζώνη του Πειραιά 440 8.2.2.2. Βάρη / Καμίνια Πειραιά και η ευρύτερη περιοχή δυτικά της οδού Πειραιώς 442 8.2.2.3. Φαληρικό πεδίο: μεταξύ Νέου και Παλαιού Φαλήρου, Μοσχάτου και Καλλιθέας 447 8.2.3. Περίχωρα της πόλης, εντός λεκανοπεδίου Αττικής 449 8.2.4. Χωριά και κωμοπόλεις της Αττικής, εκτός λεκανοπεδίου 452 8.2.5. Η Χαλκίδα και η ευρύτερη περιοχή της 460 8.2.5.1. Η πόλη της Χαλκίδας 461 8.2.5.2. Γύρω από τη Χαλκίδα 462 8.2.5.3. Λοιπές θέσεις στην Εύβοια 464 8.2.6. Πόρος 464 8.2.7. Αναζήτησης συνέχεια: υποθέσεις και αφορμές για περαιτέρω έρευνα 465 8.3. Θέσεις λειτουργίας κεραμοποιείων. Εξέλιξη στο χρόνο 469 8.4. Τα κεραμοποιεία εν διωγμώ: το χρονικό της μετεγκατάστασης των μονάδων και η σύνδεσή του με τη σταδιακή επέκταση της πρωτεύουσας 471 8.4.1. Η οχλούσα κεραμοποιία και η στάση πολιτών και κρατικών αρχών 474 8.4.1.1. Οι λάκκοι χωματοληψίας, η διαχείριση των υδάτων και οι ασθένειες 475 8.4.1.2. Ο καπνός 491 8.4.1.3. Η γενικότερη υποβάθμιση του περιβάλλοντος 495 8.4.2. Μετεγκατάσταση των μονάδων και περιορισμός τους σε συγκεκριμένες ζώνες λειτουργίας 496 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ΟΙ ΦΑΣΕΙΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΗΣ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΙΑΣ 504 9.1. Εισαγωγή. Περιοδολόγηση του κλάδου της πλινθοκεραμοποιίας: μεθοδολογικές προσεγγίσεις, παραδοχές, προβλήματα 504 9.1.1. Περιοδολόγηση του ελληνικού δευτερογενούς τομέα 508 9.2. Η περιοδολόγηση της πλινθοκεραμοποιίας 513 9.2.1. Α΄ περίοδος: 1830 - 1865 /1870. 513 9.2.1.1. Βιοτεχνική παραγωγή: η σταδιακή απόσπαση από την οικονομία της οθωμανικής περιόδου 513 9.2.1.1.1. Ενοικίαση και ιδιοκτησία μονάδων 515 9.2.1.1.2. Εθνικά κεραμιδοκάμινα και εκκλησιαστικά κτήματα 519 9.2.1.1.3. Συνεργασίες κεραμοποιών - Κεραμιδοποιητικές Συντροφιές - Κεραμικές Εταιρείες 521 9.2.1.1.4. Κεραμοποιοί - κτίστες - εργολάβοι οικοδομών 524 9.2.1.1.5. Πλανόδιοι κεραμοποιοί 524 9.2.1.1.6. Ο σχηματισμός του πρώτου μαζικού πυρήνα κεραμοποιείων. Το πολύχνιον κεραμέων στον Πειραιά. 525 9.2.1.1.7. Γενικές παρατηρήσεις 527 9.2.1.2. Βιομηχανική παραγωγή: οι πρώτες προσπάθειες 530 9.2.1.2.1. Το Βασιλικόν Κεραμείον / το Βασιλικόν Πλινθείον / η Βασιλική Κάμινος 536 9.2.1.2.2. Το κεραμοποιείο του Σπυρίδωνα Βάλβη 562 9.2.1.2.3. Το κεραμείον του Ανσέλμου 567 9.2.1.2.4. Το σχέδιο για τη δημιουργία κεραμοποιείου από τον αρχιτέκτονα Σταμάτιο Κλεάνθη και το καμίνι στον Πειραιά 569 9.2.1.2.5. Το αργιλοπλαστουργείον του Γάλλου Gautier 570 9.2.1.2.6. Οι αγγειοπλάστες Αναστάσιος Χελιώτης, Λεωνίδας Λελούδας, Αλέξανδρος Ηρειώτης: από το Μόναχο και τη Βιέννη, στο κατάστημα αγγειοπλαστικής του Σχολείου των Τεχνών και από εκεί στα ιδιωτικά εργαστήρια σε Αθήνα και Αίγινα 571 9.2.1.2.7. Ο πλινθοποιός Ρουλέ 579 9.2.1.2.8. Ο Νικόλαος Μελετόπουλος και το εργοστάσιον αγγειοπλαστικής 580 9.2.2. Β΄ περίοδος: 1865/70 - 1890/95 582 9.2.2.1. Βιοτεχνίες 582 9.2.2.1.1. Αναζητώντας το σημείο καμπής 582 9.2.2.2. Η βιομηχανία 586 9.2.2.2.1. Α΄ υποπερίοδος: 1866/67 - 1874/75 586 9.2.2.2.1.1. Κεραμοποιείο Χριστοφίδη - Διαμαντίδη / Χριστοφίδης και Σία, στον Πειραιά 586 9.2.2.2.1.2. Κεραμείο αδελφών Διαμαντιδών 587 9.2.2.2.1.3. Το κεραμοποιείο των Βολωνάκη κ΄ Ζαροκώστα 589 9.2.2.2.1.4. Οι Τσίλλερ, το υαλουργείο, το πλακοποιείο και τα αγγειοπλαστεία. Μία υπόθεση 591 9.2.2.2.2. Β΄ υποπερίοδος: 1875 – 1895 595 9.2.2.2.2.1. Ο Ανδρέας Ι. Κουμανούδης και το «Αττικόν Κεραμείον» 596 9.2.2.2.2.2. Ένα μηχανοκίνητο κεραμοποιείο στον Πόρο 604 9.2.3. Γ΄ Περίοδος: 1895 – 1940. Η εκτίναξη. Η εποχή των μεγάλων, η εποχή των «γιγάντων», η εποχή των πολλών 605 9.2.3.1. Η βιοτεχνική παραγωγή από το 1895 έως το 1940. Η ανάδυση του Ελαιώνα (Βούθουλας - Βοτανικός - Ταύρος) ως κέντρου κεραμοποιίας 609 9.2.3.1.1. 1895 – 1920: συγκέντρωση και επέκταση της βιοτεχνίας 610 9.2.3.1.2. 1920 – 1940: η διόγκωση της βιοτεχνίας και η μετάβαση στη βιομηχανία 611 9.2.3.2. Η δημιουργία των βιομηχανικών μονάδων. 1895 - 1940 614 9.2.3.2.1. Α΄ υποπερίοδος: Τέλη 19ου αιώνα – 1912. Η ανάκαμψη της ελληνικής βιομηχανίας και τα πρώτα μεγάλα κεραμοποιεία του 20ού αι. 616 9.2.3.2.1.1. Το πρώτο κεραμοποιείο του Ευστάθιου Δηλαβέρη στον Πειραιά (1897) 616 9.2.3.2.1.2. Το κεραμοποιείο Ευστάθιου Δηλαβέρη στη Λεύκα του Πειραιά (1902) 621 9.2.3.2.1.3. Ο Ιωάννης Λεβαντής, το αγγειοπλαστείο «Εργάνη Αθηνά» και η συνεργασία με τον Ευστάθιο Δηλαβέρη 625 9.2.3.2.1.4. Ο Ζαχαρίας Κομηνός και το «Κεραμοποιείον Αθηνών». Ένα αίνιγμα 636 9.2.3.2.1.5. Ένα «μεγάλο εργοστάσιο» στη Χαλκίδα 641 9.2.3.2.2. Β΄ υποπερίοδος: 1912 - 1921. Στασιμότητα 641 9.2.3.2.2.1. Η Ανώνυμος Ελληνική Εταιρία Υλών Οικοδομικής «Άτλας», 641 9.2.3.2.3. Γ΄ υποπερίοδος: 1922 - 1929. Η μεγέθυνση της ελληνικής βιομηχανίας και η ανάπτυξη των κεραμοποιείων υπό συνθήκες πληθυσμιακής και οικοδομικής έκρηξης 649 9.2.3.2.3.1. Ανώνυμος Κεραμουργική Εταιρία «ο Κύκλωψ», Γ. Κ. Βεντούρης 650 9.2.3.2.3.2. Ανώνυμος Ελληνική Εταιρία Πλινθοποιϊας (Α.Ε.Ε.Π.) 660 9.2.3.2.4. Δ΄ Υποπερίοδος: 1930 - 1940. Πριν από τον Πόλεμο 664 9.2.3.2.4.1. Το Κεραμοποιείο του Κρίτωνα Δηλαβέρη - Κεραμοποιείο Β΄ 664 9.2.3.2.4.2. Οι βιομηχανίες έντασης εργασίας της οδού Καβάλας 670 9.2.3.2.4.2.1. Το κεραμοποιείο του Αναστάσιου (Τάσου) Μαρτίνου 672 9.2.3.2.4.2.2. Το κεραμοποιείο του Φραγκίσκου (Φράγκου) Βέρρου 676 9.2.4. Λοιπές προσπάθειες 682 9.2.3.4.1. Η παραγωγή πυρίμαχων πλίνθων 682 9.2.3.4.2. Εταιρείες παραγωγής πλίνθων από θηραϊκή γη και τσιμέντο 686 9.2.3.4.3. Οικοδομικές - τεχνικές εταιρείες και η παραγωγή πλίνθων και κεράμων 688 9.2.3.4.4. Κεραμουργικές εταιρείες 691 9.2.5. Δ΄ περίοδος: 1940 - 1944. Ο Πόλεμος και η Κατοχή. Η παύση (;) 692 9.2.5.1. Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος 693 9.2.5.2. Υπολειτουργία, παύση εργασιών και επιτάξεις των κεραμοποιείων κατά τη Γερμανική Κατοχή. Λεηλασίες και καταστροφές των εγκαταστάσεων 695 9.2.5.3. Τα καμίνια πεδία θανάτου 701 9.2.5.4. Στρατηγικές επιβίωσης: η μετατροπή των κεραμοποιείων σε καλλιέργειες 703 9.2.6. Ε΄ περίοδος: 1945 - 1950 704 9.2.6.1. Προσπάθεια ανάκαμψης 705 9.2.6.2. Το 1950 ως ορόσημο: το τέλος μιας εποχής και η αρχή μιας άλλης 710 9.3. Συμπεράσματα 714 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. ΟΙ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ: Η ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΙΑ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ 719 10.1. Ο αριθμός των μονάδων 719 10.2. Η παραγωγή 724 10.3. Το προσωπικό των μονάδων 740 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΑΣ. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ - ΣΥΓΚΛΙΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ. Η ΑΡΓΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ 747 11.1. Μικροεπαγγελματισμός 748 11.2. Ενοικίαση μονάδων: μια προϋπόθεση για τη συγκέντρωση των αναγκαίων κεφαλαίων πριν από την ιδιοκτησία. 752 11.3. Περιστασιακότητα 756 11.4. Ατυποποίηση 756 11.5. Η ευελιξία ως προς τα διαστήματα λειτουργίας της μονάδας και του μεγέθους της παραγωγής 759 11.6. Η αγκίστρωση στην παλαιά τεχνολογία και η αργή μετάβαση στην πλήρη εκμηχάνιση. Εκφάνσεις ενός φαινομένου 759 11.6.1. Παράλληλη λειτουργία μονάδων παραγωγής χειροποίητων και μηχανοποίητων προϊόντων. 760 11.6.2. Ταυτόχρονη επέκταση της παραγωγής μιας μονάδας, τόσο σε χειροποίητα όσο και σε μηχανοποίητα προϊόντα 761 11.6.3. Επιλεκτικός συνδυασμός σταδίων της χειροποίητης και μηχανοποίητης παραγωγής 762 11.7. Η μετάβαση στη συνεχή λειτουργία 766 11.8. Οικογενειακά κεραμοποιεία 768 11.8.1. Οικογένεια και οικογενειακές επιχειρήσεις 769 11.8.2. Οικογενειακές επιχειρήσεις και κεραμοποιία 775 11.8.3. Οικογενειακά κεραμοποιεία σε Αθήνα, Πειραιά, Χαλκίδα και Πόρο (1900 - 1940) 777 11.8.3.1. Τα αριθμητικά δεδομένα 777 11.8.3.2. Χαρακτηριστικά και μηχανισμοί λειτουργίας 779 11.8.3.3. Τα όρια ενός μοντέλου ανάπτυξης 794 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 799 12.1 Τα πρόσωπα πίσω από τις επιχειρήσεις. Η προέλευση των κεραμοποιών: αφετηρίες - συσχετισμοί. 799 12.1.1. Επαγγελματικές και γνωστικές προελεύσεις 799 12.1.1.1 Οι βιοτεχνίες και τα πρώτα εργοστάσια 801 12.1.1.1.1. Οι μεγάλοι κτηματίες 801 12.1.1.1.2. Η ιδιοκτησία μικρών καλλιεργήσιμων κλήρων. Οι περιβολάρηδες 805 12.1.1.1.3. Οι αγγειοπλάστες 812 12.1.1.1.4. Οι εργάτες των κεραμοποιείων 812 12.1.1.1.5. Τα επαγγέλματα της οικοδομής και οι έμποροι οικοδομικών υλικών 813 12.1.1.2. Οι μεγάλες προσπάθειες. Οι βιομήχανοι 813 12.1.1.2.1. Οι βιομήχανοι, 1830 – 1860/1870 813 12.1.1.2.2. Οι βιομήχανοι, 1870 – 1900 814 12.1.1.2.3. Οι βιομήχανοι, 1900 – 1950 815 12.1.2. Τοπικοί και εθνο-πολιτισμικοί προσδιορισμοί 823 12.1.2.1. Γηγενείς πληθυσμοί 824 12.1.2.2. Ήπειρος, Μακεδονία, Κεντρική Ελλάδα 827 12.1.2.3. Τα νησιά του Αιγαίου και η εξέχουσα θέση της Κύθνου 827 12.1.2.4. Η Πελοπόννησος και άλλες περιοχές της Ελλάδας 830 12.1.2.5. Προσφυγικοί πληθυσμοί: Έλληνες και Αρμένιοι 831 12.1.2.6. Αλλοδαποί κεραμοποιοί: Γάλλοι, Ιταλοί και Μαλτέζοι 835 12.1.2.7. Ομογενειακό κεφάλαιο 836 12.1.2.8. Ποσοτικά δεδομένα για τους κεραμοποιούς της πρωτεύουσας κατά το α΄ μισό του 20ού αι. 837 12.1.3. Η ιδιοκτησία / ενοικίαση κεραμοποιείων. Η έμφυλη διάσταση 839 12.1.4. Συμπεράσματα 844 12.2. Επιχειρηματικότητα και επιχειρηματικά δίκτυα 846 12.2.1. Οι μεγάλες επιχειρήσεις 847 12.2.1.1. Ο Ευστάθιος Δηλαβέρης. Η συνταγή της επιτυχίας 847 12.2.1.2. Η Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Υλών Οικοδομικής «Άτλας». Επιχειρηματική στήριξη μιας καινοτομίας 855 12.2.1.3. Η Ανώνυμη Κεραμουργική Εταιρεία «ο Κύκλωψ», Γ. Κ. Βεντούρης. Πολυδιάστατη επιχειρηματικότητα 864 12.2.1.4. Η Ανώνυμη Εταιρεία Ελληνικής Πλινθοποιίας (Α.Ε.Ε.Π.). Μια αποτυχημένη προσπάθεια 887 12.2.1.5. Κεραμοποιείο Β΄. Η Κεραμουργική Βιομηχανία Κ. Ε. Δηλαβέρης Α. Ε. Μια ασφαλής επιχειρηματική επιλογή 890 12.2.1.6. Χρηματοδότηση των εταιρειών, τραπεζικός δανεισμός και συμμετοχή των τραπεζών στις μεγάλες κεραμοποιίες 894 12.2.1.7. Διασυνδέσεις των βιομηχανικών Α.Ε με τις μικρότερες εταιρείες 901 12.2.1.8. Σκέψεις για τη συμπόρευση μεταλλείων και κεραμοποιείων 902 12.2.1.9. Συμπεράσματα και γενικές παρατηρήσεις για την επιχειρηματικότητα στις μεγάλες επιχειρήσεις 905 12.2.2. Επιχειρηματικότητα και επιχειρηματικά δίκτυα για τις μονάδες έντασης εργασίας κατά το α΄ μισό του 20ού αιώνα 912 12.2.2.1. Επιχειρηματικές επιλογές 914 12.2.2.1.1. Η χρηστή διαχείριση και οι επενδύσεις σε ακίνητα και εκτάσεις γης 914 12.2.2.1.2. Επιχειρηματικότητα και όψεις πολυέργειας 916 12.2.2.1.3. Συνένωση κεφαλαίων - συνεργασίες - συγχωνεύσεις 921 12.2.2.1.4. Η ανωνυμοποίηση των εταιρειών 923 12.2.2.1.5. Τραπεζικός δανεισμός, αυτοχρηματοδότηση, ιδιωτικά δάνεια 923 12.2.2.1.6. Η παρακολούθηση των διεθνών τεχνολογικών εξελίξεων και η αγορά μηχανολογικού εξοπλισμού 927 12.2.2.1.7. Γυναικεία επιχειρηματικότητα 928 12.2.2.2. Δίκτυα. Κοινωνικές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις στον Ελαιώνα κατά το α΄ μισό του 20ού αιώνα 934 12.2.2.2.1. Ένα πανίσχυρo εθνοτοπικό δίκτυο. Οι Κύθνιοι κεραμοποιοί στην Αθήνα 936 12.2.2.2.1.1. Η δημιουργία του δικτύου 936 12.2.2.2.1.2. Τα κεραμοποιεία ως πεδία συγκρότησης κοινωνικών δεσμών 940 12.2.2.2.1.3. Οι Κύθνιοι ιδιοκτήτες κεραμοποιείων στην πρωτεύουσα. Πάτρονες και ευεργέτες 941 12.2.2.2.1.4. Ο Ελαιώνας: ένα χωριό της Κύθνου στην Αθήνα 944 12.2.2.2.1.5. Ο «Σύνδεσμος των εν Αθήναις και Πειραιεί Δρυοπιδέων» 949 12.2.2.2.1.6. Ο ρόλος των αθλητικών σωματείων 952 12.2.2.2.1.7. Γάμος, επιγαμία, εξωγαμία και δίκτυα 954 12.2.2.2.1.8. Οι κουμπαριές 961 12.2.2.2.2. Οι γηγενείς Αθηναίοι 963 12.2.2.2.3. Αστικοποίηση, ενσωμάτωση και διεύρυνση των κοινωνικών και επαγγελματικών δικτύων για τους Κύθνιους κεραμοποιούς 967 12.2.2.2.3.1. Οι πρώτοι εργοστασιάρχες του Ελαιώνα, 1870 – 1920 967 12.2.2.2.3.2. Ενίσχυση της εξωστρέφειας 971 12.2.2.2.3.3. Ο Ελαιώνας τόπος μικτής κοινωνικοποίησης 976 12.2.2.2.3.4. Ο «Σύνδεσμος Εργοστασιαρχών Κεραμοποιίας και Πλινθοποιίας Αθηνών, Πειραιώς και Περιχώρων» 977 12.2.2.2.4. Το δίκτυο των επαγγελματιών της οικοδομής 978 12.2.2.2.5. Συμπεράσματα και παρατηρήσεις επί του δικτύου των επιχειρήσεων έντασης εργασίας 979 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13. ΣΥΝΥΠΑΡΞΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ 987 13.1. Το γενικό πλαίσιο 987 13.2. Οι διαστάσεις της διαμάχης «μεγάλων» και «μικρών» πλινθοκεραμοποιείων 991 13.2.1. Η αναζήτηση των αιτιών της παύσης λειτουργίας των μεγάλων επιχειρήσεων 991 13.2.1.1. Η ασφυκτική πίεση των μικρών και μεσαίων μονάδων στις μεγάλες βιομηχανικές κεραμοποιίες 992 13.2.1.2. Οι εξωγενείς παράγοντες 944 13.2.1.2.1. Πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες 994 13.2.1.2.2. Οι μονάδες παραγωγής τούβλων - κεραμιδιών στο περιβάλλον της ελληνικής οικοδομικής παραγωγής 997 13.2.1.3. Ενδογενή προβλήματα 998 13.2.1.3.1. Υψηλά λειτουργικά έξοδα 999 13.2.1.3.1.1. Ακριβά καύσιμα 999 13.2.1.3.1.2. Μεταφορικά έξοδα 999 13.2.1.3.1.3. Μεγάλος αριθμός εργαζομένων και διατήρηση των ημερομισθίων σε υψηλά επίπεδα 1003 13.2.1.4. Τεχνικά προβλήματα 1003 13.2.1.4.1. Το Αττικόν Κεραμείον 1006 13.2.1.4.2. Ο Ευστάθιος Δηλαβέρης 1007 13.2.1.4.3. Ανώνυμη Εταιρεία Υλών Οικοδομικής «ΑΤΛΑΣ» 1008 13.2.1.4.4. Ανώνυμη Κεραμουργική Εταιρεία «Ο ΚΥΚΛΩΨ», Γ.Κ. Βεντούρης 1014 13.2.1.4.5. Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Πλινθοποιίας 1016 13.2.1.5. Υποχρηματοδότηση - έλλειψη κεφαλαίων 1020 13.2.1.6. Διαχειριστικά λάθη, οικονομικές ατασθαλίες, ανταγωνισμοί μεταξύ των μετόχων και επιχειρηματικός κάματος 1021 13.2.1.7. Συμπεράσματα, υποθέσεις και ερμηνείες σχετικά με τη διαμάχη «μικρών» και «μεγάλων» 1024 13.3. Ανταγωνιστικές σχέσεις στην παράλληλη πορεία των μεγάλων 1034 13.4. Συνύπαρξη και ανταγωνισμός μεταξύ των κεραμοποιείων έντασης εργασίας 1040 13.4.1. Ο συνεταιρισμός των αγγειοπλαστών της Αθήνας (1872) 1043 13.4.2. Μία υπόθεση για τη λειτουργία συνεταιρισμού / καρτέλ στη Χαλκίδα κατά το δ΄ τέταρτο του 19ου αιώνα 1043 13.4.3. Τα Ηνωμένα Κεραμοποιεία Αθηνών (1909) 1044 13.4.4. Ο Συνεταιρισμός Κεραμοποιών & Πλινθοποιών Αθηνών (1933) 1045 13.4.5. Το Γραφείο Πωλήσεως Εργοστασίων Κεραμοποιίας και Πλινθοποιίας / Το Τραστ 1048 13.4.6. Το καρτέλ του Πειραιά (1946) 1049 13.4.7. Το Τραστ της Χαλκίδας (1938) 1049 13.4.8. Η εξαγορά του Κύκλωπα. Μια νίκη χωρίς περιεχόμενο. 1050 13.4.9. Ο ανταγωνισμός μετά από το 1950 1050 13.4.10. Η περιχαράκωση του Ελαιώνα και η αδυναμία της διείσδυσης των προσφύγων κεραμοποιών στην περιοχή 1052 13.5. Ένα πλήγμα για τους κεραμοποιούς: αδασμολόγητες εισαγωγές τούβλων με αφορμή την προσφυγική αποκατάσταση και όχι μόνο 1053 13.6. Κάποιες σκέψεις για τον 19ο αιώνα 1055 13.7. Συμπεράσματα σχετικά με την ανάπτυξη εσωτερικού ανταγωνισμού στις ομάδες των επιχειρήσεων έντασης κεφαλαίου και έντασης εργασίας 1057 ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΡΟΥΣ Β΄ 1059 ΤΟΜΟΣ Γ΄ ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΑ ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΑ (1834 - 1950) 1067 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14. Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΑ 1071 14.1. Η παραγωγή τούβλων και κεράμων. Μια βαριά εργασία 1072 14.1.1. Το πλαίσιο 1072 14.1.2. Οι συνθήκες εργασίας 1073 14.1.3. Τα ωράρια 1076 14.2. Εργασιακή επικινδυνότητα: ατυχήματα και ασθένειες 1080 14.2.1. Τα ατυχήματα στην κεραμοποιία 1083 14.2.2. Οι ασθένειες στα κεραμοποιεία 1089 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΜΟΙΒΗΣ ΚΑΙ ΗΜΕΡΟΜΙΣΘΙΑ 1096 15.1. Η διεθνής διάσταση 1086 15.2. Εργασιακοί καταμερισμοί και ιεραρχήσεις στα ελληνικά κεραμοποιεία. Από τον πάγκο στη μηχανή 1104 15.3. Συστήματα εργασίας και αμοιβές 1115 15.3.1. Πλανόδιοι κεραμοποιοί 1115 15.3.2. Εργολαβικά συστήματα 1124 15.3.2.1 Η εργολαβική ανάληψη ολόκληρης της παραγωγής ενός κεραμοποιείου 1124 15.3.2.1.1. Οι συντροφιές κατά την οθωνική περίοδο 1125 15.3.2.1.2. Συνολικές εργολαβικές αναθέσεις στα μεγάλα εργοστάσια του α΄ μισού του 20ού αιώνα 1128 15.3.2.2. Η κατάτμηση της παραγωγής, οι υπεργολαβίες και οι αμοιβές με το κομμάτι 1130 15.3.2.2.1. Η αμοιβή με το κομμάτι / κατ' αποκοπή εργασία 1130 15.3.2.2.2. Η εργολαβική ανάληψη συγκεκριμένων στόχων ανά ημέρα 1136 15.3.2.2.3. Ο πάγκος: μια ανθρώπινη μηχανή. Ρυθμός εργασίας και παραγωγικότητα 1137 15.3.2.2.4. Η ξεκομμένη. Η εκτέλεση εργολαβιών μικρής διάρκειας και τα συμπιεσμένα μεροκάματα 1141 15.3.2.2.5. Η εργολαβική εργασία των καραγωγέων 1143 15.3.3. Ημερομίσθια / Μεροκάματα 1145 15.3.3.1. Τα ημερομίσθια στην Ελλάδα κατά τον 19ο και το α΄ μισό του 20ού αιώνα 1146 15.3.3.2. Το διεθνές περιβάλλον 1148 15.3.3.3. Τα ημερομίσθια στην κεραμοποιία 1148 15.3.3.3.1. Εργατικό δυναμικό και ημερομίσθια στα κεραμοποιεία, κατά τον 19ο αιώνα 1149 15.3.3.3.2. Η διακύμανση των ημερομισθίων κατά το α΄ μισό 20ού αιώνα 1152 15.3.4. Ο μηνιαίος μισθός 1165 15.3.4.1. Η οθωνική περίοδος 1165 15.3.4.2. Τέλος του 19ου - α΄ μισό του 20ού αιώνα 1166 15.3.5. Η παράλληλη χρήση διαφορετικών συστημάτων εργασίας στα κεραμοποιεία 1171 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΣΤΑ ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΑ 1173 16.1. Η προέλευση της εργατικής δύναμης 1173 16.1.1. Αλλοδαποί και Έλληνες κεραμοποιοί στο σύμπλεγμα της πρωτεύουσας κατά την οθωνική περίοδο. 1173 16.1.1.1. Ηπειρώτες, γηγενείς Αθηναίοι, Κύθνιοι και άλλοι εσωτερικοί μετανάστες 1174 16.1.1.2. Αλλοδαποί κεραμοποιοί: Βαυαροί στρατιώτες του Σώματος του Μηχανικού, Μαλτέζοι εργάτες, Ιταλοί αγγειοπλάστες 1175 16.1.2. Κεραμοποιία και μετανάστευση. Ένα παγκόσμιο φαινόμενο και η ελληνική περίπτωση 1181 16.1.2.1. Μεταναστευτικές ομάδες κεραμοποιών ανά τον κόσμο 1181 16.1.2.2. Το δίκτυο των Κύθνιων κεραμοποιών 1188 16.1.2.3. Εργαζόμενοι από άλλα νησιά 1202 16.1.2.4. Γηγενείς και εσωτερικοί μετανάστες (πέραν του νησιωτικού χώρου) 1203 16.1.3. Οι πρόσφυγες του 1922 1205 16.2. Σκέψεις και ερωτήματα γύρω από την εργατική δύναμη, τη συμπληρωματική οικονομία και την περιστασιακή εργασία 1213 16.3. Η εργατική δύναμη ως φορέας μετάδοσης της τεχνολογίας: αλλοδαποί εργάτες, αρχιτεχνίτες και μηχανικοί στα κεραμοποιεία της Αθήνας και του Πειραιά, 1860 – 1940 1218 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17. ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ 1224 17.1. Απόπειρες οργάνωσης της τεχνικής εκπαίδευσης 1224 17.1.1. Η εκπαίδευση τεχνιτών στο εξωτερικό κατά την οθωνική περίοδο. Ο θεσμός των υποτρόφων 1224 17.1.2. Το Σχολείο των Τεχνών και η εκπαίδευση Ελλήνων αγγειοπλαστών 1228 17.1.3. Η τεχνική παιδεία μετά την έξωση του Όθωνα 1231 17.2. Δίκτυα Στρατολόγησης 1233 17.2.1. Τα ορφανοτροφεία ως πηγές φτηνού εργατικού δυναμικού κατά το β΄ μισό του 19ου αιώνα 1234 17.2.2. Οικογενειακή εργασία 1235 17.2.3. Δίκτυα προσλήψεων 1237 17.2.4. Η γειτονιά 1238 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. ΕΜΦΥΛΟΙ ΚΑΙ ΗΛΙΚΙΑΚΟΙ ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΑΝΤΡΕΣ, ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΑ ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙA 1240 18.1. Ανδρική και γυναικεία εργασία 1240 18.1.1. Άνδρες και γυναίκες στην κεραμοποιία. Μια διεθνής συζήτηση 1240 18.1.2. Η ελληνική περίπτωση 1244 18.1.2.1. Η εργασία από τη σκοπιά του φύλου στην Ελλάδα 1244 18.1.2.2. Τα κεραμοποιεία 1248 18.1.2.2.1. Ο 19ος αιώνας 1248 17.1.2.2.2. Οι μονάδες έντασης εργασίας, 1900 - 1950 1249 18.1.2.2.3. Τα μεγάλα εργοστάσια, 1900 - 1950 1262 18.2. Η παιδική εργασία στα κεραμοποιεία 1265 18.2.1. Η παιδική εργασία στα κεραμοποιεία ως μια παγκόσμια σταθερά 1265 18.2.2. Η ελληνική περίπτωση 1272 18.2.2.1. Η παιδική εργασία στην Ελλάδα 1272 18.2.2.2. Η περίπτωση της κεραμοποιίας 1278 18.2.2.2.1. 19ος αιώνας 1278 18.2.2.2.2. Οι μεγάλες βιομηχανίες, 1900 – 1940 1279 18.2.2.2.3. Οι μονάδες έντασης εργασίας, 1900 – 1950 1280 18.2.2.2.4. Η μαθητεία στα κεραμοποιεία 1287 18.2.2.2.5. Η εκμηχάνιση της παραγωγής και το τέλος της παιδικής εργασίας 1295 ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΡΟΥΣ Γ΄ 1300 ΜΕΡΟΣ Δ΄ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΠΛΙΝΘΩΝ ΚΑΙ ΚΕΡΑΜΩΝ (1834 – 1950) 1305 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΙΑΣ 1311 19.1. H χειροποίητη παραγωγή 1311 19.2. Η μηχανοποίητη παραγωγή 1316 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20. Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1322 20.1. Από τη χειροκίνητη μηχανή στην εισαγωγή της ατμομηχανής, της πετρελαιομηχανής και του ηλεκτρικού ρεύματος / ηλεκτροκινητήρα 1323 20.1.1. Ο ατμός 1325 20.1.2. Το πτωχό αέριο 1325 20.1.3. Πετρελαιοκινητήρες 1327 20.1.4. Η ηλεκτρική ενέργεια 1333 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21. Ο ΠΗΛΟΣ ΚΑΙ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΤΟΥ 1337 21.1. Πηλός και πλινθοκεραμοποιία 1337 21.2. Η οργάνωση των χωματοληψιών 1346 21.2.1. Το διεθνές πλαίσιο 1346 21.2.2. Ο 19ος αιώνας στην Αττική 1348 21.2.3. Βιοτέχνες και μικρά εργοστάσια κατά τον 20ό αι. 1351 21.2.3.1. Ιδιόκτητες χωματερές και ενοικίαση κτημάτων 1351 21.2.3.2. Η λειτουργία ιδιωτικών χωματερών προς πώληση της πρώτης ύλης στα κεραμοποιία 1358 21.2.3.3. Ευκαιριακή εκμετάλλευση χωμάτων. Οι εκσκαφές οικοδομών και τεχνικών έργων. Τα μεταλλεία 1361 21.2.3.4. Μέθοδοι εκσκαφής 1361 21.2.4. Η περίπτωση της Χαλκίδας 1364 21.2.5. Οι χωματερές των μεγάλων εταιρειών κατά το α΄ μισό του 20ού αιώνα 1367 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 22. Η ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΎΛΗΣ 1377 22.1. Η ανάμιξη των πηλών 1377 22.2. Η ωρίμανση / γήρανση του πηλού 1382 22.3. Επεξεργασία της πρώτης ύλης 1383 22.3.1. Η επεξεργασία με το νερό 1383 22.3.2. Οι μηχανές και η εν ξηρώ κατεργασία των πρώτων υλών 1395 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23. ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΗΛΟΥ 1406 23.1. Χειροποίητη παραγωγή οπτόπλινθων και κεραμιδιών 1406 23.1.1. Το καλούπωμα. Ο πάγκος 1406 23.1.2. Η μορφοποίηση τούβλων στο έδαφος με τη χρήση πλαισίων άνευ πάτου 1420 23.1.3. Η παραγωγή των χειροποίητων κεραμιδιών 1422 23.1.4. Κατασκευή πηλοσωλήνων και ειδών υγιεινής 1432 23.1.5. Μορφοποίηση ακροκεράμων και άλλων στοιχείων κεραμοπλαστικού διακόσμου 1434 23.2. Μηχανοποίητη παραγωγή 1434 23.2.1. Μηχανές πλινθοποίησης. Εξελίξεις σε παγκόσμια κλίμακα 1434 23.2.2. Η εκμηχάνιση του σταδίου μορφοποίησης πλίνθων και κεράμων στην Ελλάδα 1438 23.2.2.1. Χειροκίνητες μηχανές παραγωγής πλίνθων 1439 23.2.2.1.1. Χειροκίνητες μηχανές πλινθοποίησης κατά τον 19ο αιώνα 1439 23.2.2.1.2. Χειροκίνητη μηχανή παραγωγής πλίνθων οριζόντιας λειτουργίας 1440 23.2.2.1.3. Πιεστήρια πλίνθων κάθετης λειτουργίας 1443 23.2.2.2. Μηχανοκίνητα πιεστήρια οπτόπλινθων / Μηχανή εξώθησης οριζόντιας λειτουργίας (extrusion - extruder) 1445 23.2.2.3. Μηχανές κατασκευής πλίνθων με άλλες πρώτες ύλες, πέραν του πηλού 1460 23.2.2.4. Μηχανές παραγωγής κεράμων 1464 23.2.2.4.1. Μηχανές παραγωγής βυζαντινών κεράμων 1464 23.2.2.4.2. Μηχανές παραγωγής γαλλικών κεράμων 1465 23.2.2.4.3. Πιεστήρια κατασκευής κεράμων λοιπών τύπων 1470 23.2.2.4.4. Πιεστήρια μη πήλινων κεράμων 1471 23.2.2.5. Εξοπλισμός κατασκευής πηλοσωλήνων 1471 23.2.2.6. Μηχανές κατασκευής πλακών 1472 23.3. Διαδικασία εφαρμογής υαλώματος 1472 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 24. ΞΗΡΑΝΣΗ 1475 24.1. Φυσική ξήρανση σε υπαίθριους χώρους και στέγαστρα: το αλώνι και η καλύβα 1475 24.1.1. Η ξήρανση των χειροποίητων πλίνθων και των κεραμιδιών σε υπαίθριους χώρους. Το αλώνι 1475 24.1.2. Ημιυπαίθρια ξηραντήρια. Οι καλύβες 1491 24.2. Μηχανικά / τεχνητά ξηραντήρια 1497 24.3. Ξήρανση στους κλιβάνους όπτησης 1505 24.4. Αποθήκευση - στοίβαγμα ωμών πλίνθων: το πρώιμο πέρασμα στη συνεχή παραγωγή 1506 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25. ΌΠΤΗΣΗ 1508 25.1. Εισαγωγή. Η διαδικασία της όπτησης και οι χρησιμοποιούμενοι κλίβανοι. Μια ανασκόπηση 1508 25.2. Οι κλίβανοι και η διαδικασία όπτησης στα εξεταζόμενα εδώ χωροχρονικά όρια 1512 25.2.1. Όπτηση εν σωρό / εν συστάδει 1513 25.2.2. Το ανοιχτό καμίνι παραλληλόγραμμης διατομής / το τούρκικο καμίνι 1519 25.2.2.1. Περιγραφή της καμίνου 1519 25.2.2.2. Η διαδικασία της όπτησης στο τούρκικο καμίνι 1542 25.2.3. Καμίνια παραλληλόγραμμης κάτοψης με οροφή / καμίνια αγγειοπλαστικής 1556 25.2.4. Από τους ανακαμψήφλογους κλιβάνους σε εκείνους συνεχούς λειτουργίας 1559 25.2.5. Η κάμινος Hoffmann 1564 25.2.6. Η υπόσκαφη (φρεατοειδής) κάμινος Hoffmann / η ελληνική παραλλαγή 1575 25.2.7. Οι κλίβανοι ζικ- ζακ 1585 25.2.8. Η κάμινος τούνελ (Tunnel Kiln) ή σηραγγοειδής κάμινος 1586 25.2.9. Οι ατμοκλίβανοι 1588 25.3. Τα καύσιμα 1589 25.3.1. Οι βιοτεχνικές μονάδες και τα εργοστάσια έντασης εργασίας 1589 25.3.2. Ο 19ος αιώνας 1590 25.3.3. Κατά τον 20ό αιώνα 1591 25.3.4. Η οργάνωση της προμήθειας της καύσιμης ύλης 1595 25.3.5. Οι μεγάλες βιομηχανικές μονάδες 1599 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 26. ΥΠΟΔΟΜΕΣ: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΥΛΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ. Η ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1602 26.1. Η κίνηση της πρώτης ύλης και των προϊόντων μέσα στα κεραμοποιεία 1602 26.1.1. Μεταφορά της πρώτης ύλης με τα χέρια και με χειράμαξες 1603 26.1.2. Ατέρμονοι ιμάντες- ατέρμονες μεταλλικές ταινίες 1606 26.1.3. Αυτόματοι ανυψωτήρες / διανομείς / φορείς 1608 26.1.4. Βαγονέτα τύπου Ντεκωβίλ και επίπεδα βαγονέτα μεταφοράς προϊόντων 1610 26.1.5. Κεκλιμένα επίπεδα και βαγονέτα 1615 26.1.6. Ιππήλατα αμάξια 1617 26.1.7. Φορτηγά οχήματα 1622 26.1.8. Εναέρια μέσα μεταφοράς 1624 26.1.9. Σιδηροδρομικά και ακτοπλοϊκά δίκτυα 1625 26. 2. Η προμήθεια του νερού 1626 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 27. Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ. Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΕΓΧΩΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ 1631 27.1. Η κατασκευή / οικοδόμηση των μονάδων 1632 27.1.1. Τα μεγάλα εργοστάσια 1632 27.1.2. Οι μονάδες έντασης εργασίας 1633 27.2. Εισαγωγή μηχανολογικού εξοπλισμού από το εξωτερικό 1635 27.3. Παραγωγή μηχανολογικού εξοπλισμού στην Ελλάδα 1646 27.3.1. Ο 19ος αιώνας και τα μηχανοποιεία Τζων Μακ Δούαλ και Κούππα 1646 27.3.2. «ΒΙΟ», Ανώνυμη Βιομηχανική & Τεχνική Εταιρία / Ανώνυμη Γενική Βιομηχανική Εταιρεία 1647 27.3.3. Το μηχανουργείο Σιδερίδη 1651 27.3.4. ΠΑΣΑΘΑΝ / Ιωάννης Πασσάς και Μανώλης Αθανασάκης 1658 27.3.5. Μηχανουργείο Βέρρου 1662 27.3.6. Λοιπά μηχανουργεία 1663 27.4. Μεταχειρισμένος Εξοπλισμός 1665 ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΡΟΥΣ Δ΄ 1666 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1673 ΠΗΓΕΣ 1691 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1725 ΤΟΜΟΣ Δ΄ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 1799 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α΄. ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΝΟΙΚΙΑΣΤΕΣ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΩΝ 1801 Α.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1802 Α.2. ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΕΓΓΡΑΦΩΝ 1809 Α.3. ΧΑΡΤΕΣ / ΘΕΣΕΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΩΝ 1854 Α.4. ΕΓΓΡΑΦΕΣ 1859 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β΄. ΕΡΓΑΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΡΙΕΣ ΠΛΙΝΘΟΚΕΡΑΜΟΠΟΙΕΙΩΝ 2277 Β.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2278 Β.2. ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2280 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ΄. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΩΝ 2405 Γ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2406 Γ.2. ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΩΝ ΠΟΥ ΦΕΡΟΥΝ ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ ΜΕ ΤΑ ΑΡΧΙΚΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΩΝ ΤΩΝ ΚΕΡΑΜΟΠΟΙΩΝ 2409 Γ.3. ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΩΝ ΟΠΤΟΠΛΙΝΘΩΝ ΠΟΥ ΦΕΡΟΥΝ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ 2438 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 2451 SUMMARY 2452 |
| Appears in Collections: | Διδακτορικές Διατριβές - ΙΣΤ |
Files in This Item:
| File | Description | Size | Format | |
|---|---|---|---|---|
| Bardanis-PHD-uoi-2025.pdf | 36.45 MB | Adobe PDF | View/Open Request a copy |
This item is licensed under a Creative Commons License
