Please use this identifier to cite or link to this item:
https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/40411Full metadata record
| DC Field | Value | Language |
|---|---|---|
| dc.contributor.author | Κολόκα, Ουρανία | el |
| dc.contributor.author | Koloka, Ourania | el |
| dc.date.accessioned | 2026-09-25T06:40:21Z | - |
| dc.identifier.uri | https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/40411 | - |
| dc.rights | Default License | - |
| dc.subject | Γάλα | el |
| dc.subject | Ιχθυρά | el |
| dc.subject | QuEChERS | en |
| dc.subject | LC - LTQ/Orbitrap HR-MS | en |
| dc.subject | PFAS | en |
| dc.subject | Φυτοπροστατευτικά | el |
| dc.subject | Κτηνιατρικά - φαρμακευτικά | el |
| dc.title | Προσδιορισμός οργανικών επιμολυντών σε τρόφιμα υψηλής λιποπεριεκτικότητας με υγρή χρωματογραφία φασματομετρία μάζας | el |
| dc.title | Determination of organic contaminants in high-lipid food using liquid chromatography - mass spectrometry | en |
| dc.type | doctoralThesis | * |
| heal.type | doctoralThesis | el |
| heal.type.en | Doctoral thesis | en |
| heal.type.el | Διδακτορική διατριβή | el |
| heal.dateAvailable | 2029-09-24T21:00:00Z | - |
| heal.language | el | el |
| heal.access | embargo | el |
| heal.recordProvider | Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Σχολή Θετικών Επιστημών | el |
| heal.publicationDate | 2026-09-17 | - |
| heal.abstract | Η διατροφή αποτελεί βασική προϋπόθεση για την υγεία, τη σωστή λειτουργία του οργανισμού και γενικότερα την ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Για να θεωρείται μια διατροφή υγιεινή, είναι απαραίτητο τα τρόφιμα που καταναλώνονται να είναι ασφαλή και να μην ενέχουν κινδύνους για την υγεία. Τα τελευταία χρόνια, η ασφάλεια των τροφίμων αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς η ύπαρξη επιμολυντών μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπτώσεις για την υγεία του ανθρώπου. Ειδικότερα, ενώσεις όπως τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, τα φαρμακευτικά - κτηνιατρικά φάρμακα, καθώς και οι ενώσεις PFAS ανιχνεύονται συχνά σε τρόφιμα και ενδέχεται να αποτελούν σοβαρή απειλή για την υγεία των καταναλωτών. Για τον λόγο αυτό, κρίνεται αναγκαία η ανάπτυξη και εφαρμογή ευαίσθητων και αξιόπιστων αναλυτικών μεθοδολογιών, προκειμένου να ελέγχονται αποτελεσματικά τα υπολείμματα αυτών των ενώσεων. Στην παρούσα μελέτη αναπτύχθηκαν και επικυρώθηκαν στοχευμένες αναλυτικές μέθοδοι για τον προσδιορισμό υπολειμμάτων οργανικών επιμολυντών σε τρόφιμα. Συγκεκριμένα, μελετήθηκαν μέθοδοι για τον προσδιορισμό φυτοπροστατευτικών ενώσεων σε δείγματα γάλακτος, τα οποία συλλέχθηκαν από τοπικά καταστήματα τροφίμων στην περιοχή της Ηπείρου (ΒΔ Ελλάδα), φαρμακευτικών – κτηνιατρικών ενώσεων σε δείγματα γάλακτος από διάφορα τοπικά καταστήματα τροφίμων από την ίδια περιοχή, καθώς και ενώσεων PFAS σε είδη ιχθύων τσιπούρας (Sparus aurata) υδατοκαλλιέργειας. Οι αναλυτικές μέθοδοι βασίζονται σε τροποποιημένες μεθόδους εκχύλισης QuEChERS με χρήση προσροφητικού υλικού απομάκρυνσης των λιπιδίων EMR-Lipid στο στάδιο του καθαρισμού, σε συνδυασμό με ανάλυση υγρής χρωματογραφίας υπερ - υψηλής πίεσης – φασματομετρίας μάζας υψηλής διακριτικής ικανότητας και ακρίβειας (LC - LTQ/Orbitrap HR-MS). Συνολικά μελετήθηκαν 20 φυτοπροστατευτικές, 18 φαρμακευτικές – κτηνιατρικές και 16 PFAS ενώσεις, οι οποίες επιλέχθηκαν βάση της συχνότητας χρήσης τους, της πιθανότητας παρουσίας τους στο τελικό προϊόν και της εν δυνάμει επικινδυνότητάς τους για τον άνθρωπο. Τα αναλυτικά χαρακτηριστικά της απόδοσης των μεθόδων αξιολογήθηκαν με βάση το πλαίσιο προτύπου επικύρωσης (SANTE/11312/2021, και κανονισμός (EU) 2022/1428, και κατευθυντήριο έγγραφο EURL 2024 για τα PFAS), και πληρούν όλα τα απαιτούμενα κριτήρια για χρήση ως επικυρωμένες μέθοδοι ρουτίνας. Οι παράμετροι που επικυρώθηκαν είναι η γραμμικότητα (linearity, r2), η ακρίβεια της μεθόδου, η οποία μελετήθηκε ως συνδυασμός της επί τοις εκατό ανάκτησης (% recovery, Rec) και της πιστότητας (precision) υπό συνθήκες επαναληψιμότητας εντός της ίδιας ημέρας (repeatability, RSDr) και της εργαστηριακής αναπαραγωγιμότητας σε διαφορετικές ημέρες (within-lab-reproducibility, RSDWR), τα όρια ανίχνευσης (LOD) και ποσοτικοποίησης (LOQ), καθώς και το όριο απόφασης (CCα) και η ικανότητα ανίχνευσης (CCβ), ενώ διερευνήθηκε και η επίδραση της μήτρας (ME). Τέλος, υπολογίστηκε η διευρυμένη αβεβαιότητα (MU) της μεθόδου και αξιολογήθηκε η τιμή του λόγου HorRat σε χαμηλό επίπεδο συγκέντρωσης. Παράλληλα, οι αναλυτικές μέθοδοι αξιολογήθηκαν ως προς την περιβαλλοντική και πρακτική τους διάσταση μέσω κατάλληλων δεικτών. Για την αξιολόγηση του πράσινου χαρακτήρα χρησιμοποιήθηκαν οι δείκτες, οικολογικής κλίμακας αναλυτικής μεθόδου (Analytical Eco-Scale; AEC), ο σύνθετος τροποποιημένος δείκτης πράσινης αναλυτικής διαδικασίας (ComplexMoGAPI), ο δείκτης τύπου ‘αστεριού’ πράσινης περιοχής (Analytical Green Star Area; AGSA) και ο δείκτης μείωσης του αποτυπώματος άνθρακα (Carbon footprint reduction index; CaFRI), ενώ για την αξιολόγηση της πρακτικότητας εφαρμόστηκαν οι δείκτες αναλυτικής χημείας κλικ (Click Analytical Chemistry Index; CACI) και βαθμού πρακτικότητας της μεθόδου (Blue applicability grade index; BAGI). Στη συνέχεια, οι αναλυτικές μέθοδοι εφαρμόστηκαν στην ανάλυση δειγμάτων, αγελαδινού και κατσικίσιου γάλακτος, τα οποία συλλέχθηκαν από τοπικές αγορές και τοπικές φάρμες στην περιοχή της Ηπείρου (ΒΔ Ελλάδα) για τον προσδιορισμό φυτοπροστατευτικών ενώσεων, σε δείγματα αγελαδινού γάλακτος προερχόμενα από διάφορα καταστήματα τροφίμων από την ίδια περιοχή για την παρουσία φαρμακευτικών – κτηνιατρικών ενώσεων, ενώ επιπλέον πραγματοποιήθηκε μελέτη των ενώσεων PFAS σε δείγματα ιχθύων τσιπούρας (Sparus aurata) και λαβρακίου (Dicentrarchus labrax) προερχόμενα από υδατοκαλλιέργεια, και σε δείγματα τσιπούρας από ανοιχτή θάλασσα (Ιόνιο Πέλαγος). Επιπρόσθετα, πραγματοποιήθηκε η αξιολόγηση της διατροφικής έκθεσης και του πιθανού κινδύνου για την υγεία των καταναλωτών. Για τις φυτοπροστατευτικές ενώσεις χρησιμοποιήθηκαν οι δείκτες επικινδυνότητας Hazard quotient (HQ) και Hazard Index (HI) τόσο για την οξεία όσο και για τη χρόνια έκθεση, ενώ για τις φαρμακευτικές–κτηνιατρικές ενώσεις χρησιμοποιήθηκαν οι ίδιοι δείκτες μόνο για τη χρόνια έκθεση. Στην περίπτωση των ενώσεων PFAS, η εκτίμηση πραγματοποιήθηκε μέσω του συντελεστή σχετικής ισχύος (RPF) και της ανεκτής εβδομαδιαίας πρόσληψης (TWI). Πιο συγκεκριμένα, για τον προσδιορισμό των φυτοπροστατευτικών ενώσεων σε γάλα πραγματοποιήθηκε η χρήση της μεθόδου εκχύλισης QuEChERS ΄΄AOAC 2007.01΄΄ με ορισμένες τροποποιήσεις. Οι αναλυτικές παράμετροι της μεθόδου επικυρώθηκαν και οι ανακτήσεις κυμάνθηκαν μεταξύ 79,5% και 119,5%, με εξαίρεση δύο ενώσεις (myclobutanil και iprovalicarb) σε χαμηλά επίπεδα συγκέντρωσης, με σχετικές ανακτήσεις <70%, τιμές RSD <11,7% σε όλες τις περιπτώσεις, ενώ οι τιμές LOQ κυμάνθηκαν μεταξύ 0,61 μg/kg και 24,8 μg/kg. Η επίδραση της μήτρας κυμάνθηκε από χαμηλή έως μέτρια, με μία ένωση να παρουσιάζει υψηλή τιμή (carbendazim -55%), ενώ οι τιμές διευρυμένης αβεβαιότητας MU κυμάνθηκαν από 23,71% έως 50,0% σε επίπεδο συγκέντρωσης 10 μg/kg. Έπειτα η μέθοδος αξιολογήθηκε ως προς τον πράσινο χαρακτήρα της. Συγκεκριμένα, ο δείκτης AEC έδειξε συνολική βαθμολογία 76 (εξαιρετικά πράσινη), ο δείκτης ComplexMoGAPI βαθμολογήθηκε με 78 (εξαιρετικά πράσινη), ο δείκτης AGSA με βαθμολογία 62,50 (πράσινη), και ο δείκτης CaFRI με 69 (πράσινη), επιβεβαιώνοντας ότι η μέθοδος είναι πράσινη και φιλική προς το περιβάλλον και τον ερευνητή. Αντίστοιχα, η βαθμολογία της προτεινόμενης μεθόδου με τον δείκτη CACI είναι 65, ενώ με τον δείκτη BAGI είναι 75, επιβεβαιώνοντας ότι η μέθοδος είναι αποδεκτή από πρακτικής άποψης. Στη συνέχεια, η εφαρμογή της επικυρωμένης αναλυτικής μεθόδου σε δείγματα αγελαδινού και κατσικίσιου γάλακτος έδειξε την παρουσία μόνο μίας φυτοπροστατευτικής ένωσης (carbendazim) σε ένα δείγμα κατσικίσιου γάλακτος που συλλέχθηκε από τοπική φάρμα. Η διεξαγωγή της μελέτης αξιολόγησης του διατροφικού κινδύνου για ενήλικους καταναλωτές για τα δείγματα γάλακτος υποδηλώνει ότι ο κίνδυνος έκθεσης θεωρείται αμελητέος, καθώς οι τιμές της εκτιμώμενης πρόσληψης παρέμειναν χαμηλότερες από τα αντίστοιχα όρια αναφοράς για την οξεία και τη χρόνια έκθεση. Εν συνεχεία, πραγματοποιήθηκε η χρήση της εκχύλισης ΄΄AOAC 2007.01΄΄ QuEChERS με ορισμένες τροποποιήσεις για τον προσδιορισμό των φαρμακευτικών – κτηνιατρικών ενώσεων σε γάλα. Η βελτιστοποιημένη αναλυτική μέθοδος παρουσίασε γραμμικότητα >0,9903, ανακτήσεις εντός του εύρους 65,1 - 120,1%, με τιμές %RSD <17,5%, μέτρια (<39,9%) έως χαμηλά (<16,7%) φαινόμενα μήτρας και αποδεκτή διευρυμένη αβεβαιότητα (<33,1%). Επιπλέον η αναλυτική μέθοδος επικυρώθηκε ως προς τον πράσινο και πρακτικό χαρακτήρα της, με τους δείκτες AEC (βαθμολογία 80), ComplexMoGAPI (βαθμολογία 78), AGSA (βαθμολογία 62,50), CaFRI (βαθμολογία 69). Επιπλέον, η βαθμολογία της προτεινόμενης μεθόδου σύμφωνα με τον δείκτη CACI είναι 65 και 75 με τον δείκτη BAGI, επιβεβαιώνοντας την αποτελεσματικότητα της μεθόδου από πρακτικής άποψης. Η διερεύνηση της παρουσίας φαρμακευτικών – κτηνιατρικών ενώσεων σε δείγματα αγελαδινού γάλακτος έδειξε την παρουσία της ένωσης imidocarb σε ένα δείγμα, ενώ η αξιολόγηση του διατροφικού κινδύνου για ενήλικους καταναλωτές έδειξε ότι τα συγκεκριμένα τρόφιμα είναι ασφαλή για κατανάλωση, καθώς οι δείκτες κινδύνου βρέθηκαν μικρότερες της μονάδας. Όσον αφορά τον προσδιορισμό των ενώσεων PFAS σε ιχθυρά επιλέχθηκε μια τροποποιημένη εκδοχή της ΄΄πρωταρχικής΄΄ μεθόδου εκχύλισης QuEChERS (΄΄Original΄΄ QuEChERS). Η αναλυτική μέθοδος παρουσίασε τιμές γραμμικότητας ≥ 0,9901, ποσοστά ανάκτησης από 55,5 έως 113,3 % και τιμές ακρίβειας <20,0% (%RSD). Η μελέτη επίδρασης της μήτρας κατέδειξε χαμηλές και μέτριες τιμές, ενώ η μέθοδος παρουσίασε αποδεκτή διευρυμένη αβεβαιότητα <57,66 %. Ο πράσινος και πρακτικός χαρακτηρισμός της επιβεβαιώθηκε με τον δείκτη AEC να έχει βαθμολογία 80 (εξαιρετικά πράσινη). Αντίστοιχα, η βαθμολογία της προτεινόμενης μεθόδου με τους υπόλοιπους δείκτες είναι 75 (ComplexMoGAPI), 62,50 (AGSA), 66 (CaFRI), 65 (CACI) και 67,50 (BAGI), επιβεβαιώνοντας ότι η μέθοδος είναι αποδεκτή από πρακτικής άποψης και φιλική προς το περιβάλλον. Παράλληλα, η μελέτη των PFAS ενώσεων σε δείγματα ιχθύων έδειξε την παρουσία δύο ενώσεων. Συγκεκριμένα, σε δείγματα υδατοκαλλιέργειας, η ένωση PFOA βρέθηκε σε δείγματα τσιπούρας (0,33 - 1,0 ng/g) και λαβρακίου (0,29 - 0,76 ng/g), ενώ η PFUnDA ανιχνεύθηκε μόνο σε δύο δείγματα λαβρακίου σε συγκεντρώσεις κάτω από την τιμή LOQ. Αντίστοιχα, σε δείγματα τσιπούρας από ανοιχτή θάλασσα, ανιχνεύθηκαν οι ενώσεις PFOA (0,41 - 0,66 ng/g) και PFUnDA (<LOQ - 0,19 ng/g). Στην συγκεκριμένη περίπτωση, η αξιολόγηση της διατροφικής έκθεσης πραγματοποιήθηκε με δύο τρόπους, το συντελεστή σχετικής ισχύος (RPF), καθώς και με την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη (TWI), ενώ πραγματοποιήθηκε και για τα τρία υποστρώματα. Με την προσέγγιση του συντελεστή σχετικής ισχύος (RPF) το άθροισμα των ισοδύναμων του PFOA βρέθηκε χαμηλότερο του MRL της ένωσης PFOA (1 μg/kg), καθώς και η εβδομαδιαία πρόσληψη βρέθηκε μικρότερη της ανεκτής εβδομαδιαίας πρόσληψης (TWI), γεγονός που δείχνει ότι ο κίνδυνος έκθεσης των καταναλωτών είναι αμελητέος και για τα τρία υποστρώματα. | el |
| heal.advisorName | Κωνσταντίνου, Ιωάννης | el |
| heal.committeeMemberName | Αλμπάνης, Τριαντάφυλλος | el |
| heal.committeeMemberName | Λαμπροπούλου, Δήμητρα | el |
| heal.committeeMemberName | Βλεσσίδης, Αθανάσιος | el |
| heal.committeeMemberName | Χελά, Δήμητρα | el |
| heal.committeeMemberName | Τριανταφυλλίδης, Βασίλειος | el |
| heal.committeeMemberName | Πατακιούτας, Γεώργιος | el |
| heal.committeeMemberName | Κωνσταντίνου, Ιωάννης | el |
| heal.academicPublisher | Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Σχολή Θετικών Επιστημών. Τμήμα Χημείας | el |
| heal.academicPublisherID | uoi | el |
| heal.numberOfPages | 414 | el |
| heal.fullTextAvailability | true | - |
| Appears in Collections: | Διδακτορικές Διατριβές - ΧΗΜ | |
Files in This Item:
| File | Description | Size | Format | |
|---|---|---|---|---|
| ΔΔ ΚΟΛΟΚΑ ΟΥΡΑΝΙΑΣ.pdf | 9.42 MB | Adobe PDF | View/Open Request a copy |
Items in DSpace are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.
